پژوهش از کلهر تا ماد؛ جستوجوی ریشههای یک هویت زنده
نویسنده: یونس پرویز
پژوهش از «کلهر تا ماد» تلاشی است برای شناخت عمیقتر هویت تاریخی مردم زاگرس. در این پژوهش، من مسیر پیدایش هویت کلهر را دنبال میکنم؛ هویتی که ریشههای آن در تمدنهای کهن زاگرس، از جمله ماد و لولوبی امتداد یافته است. هدف من این است که نشان دهم این پیوندها چگونه شکل گرفتهاند و چرا تا امروز دوام آوردهاند.
پرسشهای اصلی
این پژوهش چند پرسش کلیدی را بررسی میکند. نخست اینکه: با وجود نقش مهم مادها، چرا آثار و اسناد باقیمانده از آنان کمتر از آن چیزی است که در متون دورههای بعد دیده میشود؟ پرسش دوم این است که آیا محوطههای مدفونشده در منطقهٔ کلهرنشین ـ از قلعههای گیلانغرب و اسلامآباد غرب تا آتشکدههای سراب ـ میتوانند بخشی از مراکز اداری، مذهبی یا نظامی تمدنهای باستانی باشند؟
فرضیهٔ اصلی
من بر این باورم که این نشانهها تصادفی نیستند. شواهد زبانی، باستانشناسی و فرهنگی نشان میدهد که یک جریان تمدنی پایدار در زاگرس غربی وجود داشته است. این جریان از روزگار ماد و لولوبی آغاز شده، فراز و فرودهای تاریخی بسیاری را پشت سر گذاشته و در ساختارهای ایلی امروز نیز ادامه یافته است. جامعهٔ کلهر، بازتاب زندهای از این تداوم تاریخی به شمار میآید.
نقش زبان کلهری
زبان کلهری یکی از کلیدهای فهم این تاریخ است. این زبان بسیاری از لایههای کهن زاگرسی را حفظ کرده و همچنان زنده نگاه داشته است. من در این پژوهش نشان میدهم که چرا زبان کلهری تنها یکی از شاخههای کردی نیست، بلکه ادامهٔ یک سنت زبانی دیرینه در زاگرس به شمار میرود. این زبان نیاز به توجه بیشتر و پاسداری جدی دارد؛ زیرا بخشی مهم از هویت مردم کلهر را شکل میدهد.
ساختار پژوهش از کلهر تا ماد
این پژوهش از بررسی ریشهٔ نامها و واژگان آغاز میشود. سپس ساختار ایلی، آیینها، موسیقی و باورهای مردم کلهر را بررسی میکنم. در پایان نیز تداوم تاریخی این جامعه را تحلیل میکنم. این مسیر بدون همکاری مردم کلهر و دوستداران تاریخ ایران کامل نمیشود. از هر سند، روایت یا عکس تاریخی که بتواند پرتوی تازه بر این پژوهش بیفکند استقبال میکنم.
این مجموعه دعوتی است برای نگریستن دوباره به زاگرس؛ سرزمینی که در سنگ قلعهها، در صدای هوره و در حافظهٔ مردمش هنوز نفس میکشد.
یونس پرویز
پژوهشگر و پاسدار فرهنگ کلهر